Troonrede, Miljoenennota en Begroting: wat zien wij op het gebied van veiligheid?

 

 

Vandaag op Prinsjesdag heeft onze regering haar plannen en financiële keuzes voor het komende jaar gepresenteerd. Koning Willem-Alexander opende het nieuwe parlementaire jaar met het uitspreken van de Troonrede. Vanmiddag is de Miljoenennota – het financiële verhaal achter de kabinetsplannen – en de Rijksbegroting gepubliceerd. Deze bevat de concrete begrotingen van alle ministeries. In de vandaag gepresenteerde Troonrede, Miljoenennota, Rijksbegroting en de begrotingen van de ministeries van Justitie en Veiligheid (J&V) en Landbouw Visserij Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) zien wij op de thema’s van het Veiligheidsberaad en de veiligheidsregio’s de volgende ontwikkelingen.

 

Troonrede

Samenwerking staat dit jaar centraal. Het kabinet wil met de begroting voor 2027 een basis leggen voor brede samenwerking, ook met partijen buiten de coalitie. Grote maatschappelijke vraagstukken als stikstof, wonen, migratie, de toekomst van het sociale stelsel, economie, veiligheid en klimaat vragen volgens het kabinet om gezamenlijke oplossingen en duidelijke keuzes.

Veiligheid en weerbaarheid worden nadrukkelijk genoemd als randvoorwaarde voor de toekomst van Nederland. Tegen de achtergrond van een instabielere en onvoorspelbaardere wereld investeert het kabinet opnieuw fors in Defensie. Nederland moet weerbaar zijn en klaarstaan om vrijheid, democratie en rechtsstaat te verdedigen. Er wordt gewezen op de noodzaak van internationale samenwerking en op de blijvende steun aan Oekraïne.

Naast militaire veiligheid vraagt het kabinet aandacht voor de nationale veiligheid. Cyberdreigingen, digitale aanvallen, desinformatie, terrorisme en georganiseerde criminaliteit worden expliciet genoemd. Het kabinet komt met voorstellen om burgers en bedrijven beter tegen deze dreigingen te beschermen. Ook spreekt het kabinet waardering uit voor de politie en andere mensen die dagelijks bijdragen aan de nationale veiligheid.

De extreem droge zomer van 2026 wordt expliciet genoemd als aanleiding om Nederland beter aan te passen aan een veranderend klimaat. Het kabinet noemt daarbij onder meer de energievoorziening, industrie en het waterbeheer. Verder stelt het dat de zomer van 2026 opnieuw heeft benadrukt dat ambitieus nationaal en internationaal klimaatbeleid noodzakelijk is.

Ook de werkwijze van de overheid moet veranderen. Het kabinet wil minder regelzucht en controledwang, zodoende ontstaat meer ruimte voor mensen en bedrijven. Daarnaast moeten beleid en uitvoering beter met elkaar worden verbonden en het eenvoudiger worden om informatie binnen de overheid te delen.

Het kabinet benadruk het belang van samenwerking met provincies, gemeenten en waterschappen. Alle overheden werken aan een samenwerkingsagenda die moet bijdragen aan een slagvaardige en herkenbare overheid.
Tegelijkertijd is de financiële boodschap duidelijk: niet alles kan tegelijk. Het kabinet wil voorkomen dat de rekening naar toekomstige generaties wordt doorgeschoven en houdt daarom vast aan een begrotingsbeleid waarin financiële grenzen en prioritering een belangrijke rol spelen.

 

Miljoenennota 2027

In de Miljoenennota plaatst het kabinet veiligheid nadrukkelijk in de context van toenemende geopolitieke spanningen. Internationale verhoudingen veranderen snel en zetten de veiligheid van Nederland onder druk. Investeringen in de weerbaarheid van Nederland en internationale samenwerking worden hierbij als randvoorwaardelijk gezien.

Maatschappelijke weerbaarheid bij medeoverheden

Een concreet aanknopingspunt voor de veiligheidsregio’s is de investering in maatschappelijke weerbaarheid. Het kabinet stelt hiervoor €20 miljoen beschikbaar in 2027. Dit bedrag loopt op tot €70 miljoen per jaar. De Miljoenennota spreekt daarbij expliciet over maatschappelijke weerbaarheid bij medeoverheden, maar specificeert niet hoe deze middelen tussen verschillende medeoverheden worden verdeeld en noemt veiligheidsregio’s hierbij niet afzonderlijk.

Meer investeringen in Defensie en veiligheid

Het kabinet blijft investeren in Defensie. Het doel is om de defensie-uitgaven te laten stijgen naar 3,5 procent van het bbp in 2035. De netto-uitgaven aan Defensie worden in 2027 met ruim €2 miljard geïntensiveerd; deze intensivering loopt op tot circa €12 miljard in 2031.
De Miljoenennota werkt de relatie tussen deze investeringen en veiligheidsregio’s of civiel-militaire samenwerking niet verder uit. De omvang van de investeringen onderstreept wel de bredere beweging naar versterking van nationale veiligheid en weerbaarheid.

Personeel en kennis voor veiligheid en weerbaarheid

De krapte op de arbeidsmarkt blijft volgens het kabinet een structurele uitdaging. Vergrijzing beperkt het arbeidsaanbod en voor verschillende beroepen blijven personeelstekorten bestaan. Het kabinet wijst in zijn Talentstrategie veiligheid en weerbaarheid aan als één van de vier cruciale domeinen waarvoor voldoende arbeidskrachten met de juiste kennis en vaardigheden moeten worden opgeleid. De andere drie domeinen zijn digitalisering en AI; energie- en klimaattechnologie en life sciences en biotechnologie.

Interessant voor de veiligheidssector is dat het kabinet in zijn Talentstrategie ‘Veiligheid en weerbaarheid’ expliciet aanwijst als een van vier cruciale domeinen waarvoor voldoende mensen met de juiste kennis en vaardigheden moeten worden opgeleid. De andere drie domeinen zijn digitalisering en AI, energie- en klimaattechnologie en life sciences en biotechnologie. Dat sluit inhoudelijk aan bij het bredere arbeidsmarktvraagstuk waarvoor ook de brandweer en veiligheidsregio’s staan, al worden zij in deze passage niet afzonderlijk genoemd.

Vitale afhankelijkheden en economische weerbaarheid

Weerbaarheid wordt in de Miljoenennota breed benaderd. Het kabinet wil risicovolle strategische afhankelijkheden verminderen, onder meer op het gebied van veiligheid, energie, kritieke grondstoffen en digitale technologie. Economische kracht en nationale veiligheid worden daarbij steeds nadrukkelijker met elkaar verbonden. Ook energiezekerheid wordt vanuit weerbaarheid bezien. Het kabinet noemt betaalbaarheid, leveringszekerheid en weerbaarheid als doelen van het energiebeleid en wil de afhankelijkheid van energie-import verminderen.

 

JenV-begroting 2027

Naast extra aandacht voor regionale en lokale weerbaarheid bevat de begroting informatie over lopende ontwikkelingen op het gebied van crisisbeheersing, missiekritische communicatie, meldkamers, KCR2, de herziening van de Wet veiligheidsregio’s en civiel-militaire samenwerking. Er zijn financiële verschuivingen zichtbaar, onder meer binnen de Brede Doeluitkering Rampenbestrijding (BDuR).Investeringen in natuurbrandbestrijdingscapaciteit of bredere bovenregionale brandweerslagkracht worden in deze J&V-begroting niet expliciet benoemd. Hieronder staan de belangrijkste punten uit de JenV-begroting 2027 die relevant zijn voor het Veiligheidsberaad en de veiligheidsregio’s.

Meer middelen voor veiligheidsregio’s en weerbaarheid

Binnen artikel 36, “Contraterrorisme, nationale veiligheid en crisisbeheersing” is voor 2027 in totaal € 583,744 miljoen aan uitgaven geraamd. Binnen dit artikel stijgt de Brede Doeluitkering Rampenbestrijding (BDuR) van € 276,775 miljoen in 2026 naar € 293,719 miljoen in 2027. Dat is een nominale stijging van € 16,944 miljoen.De begroting vermeldt daarnaast expliciet dat de BDuR op basis van bestuurlijke afspraken met het Veiligheidsberaad en de VNG per 2027 structureel wordt opgehoogd voor de versterking van de regionale en lokale weerbaarheid. Daarmee wordt onder meer geïnvesteerd in een landelijk netwerk van noodsteunpunten en in de versterking van de veiligheidsregio’s op het terrein van weerbaarheid. In 2026 vonden in iedere veiligheidsregio pilots plaats; in 2027 gaan veiligheidsregio’s en gemeenten op basis van de evaluatie verder met de stapsgewijze ontwikkeling van het netwerk. Belangrijke nuance is dat uit de begroting is niet afzonderlijk af te leiden welk deel van de totale stijging van € 16,944 miljoen specifiek samenhangt met de bestuurlijke afspraak over weerbaarheid. De begroting koppelt de structurele ophoging inhoudelijk wel expliciet aan die afspraak.

Burgerhulp en zelf- en samenredzaamheid

Onder de regionale en lokale crisisbeheersing werkt JenV in 2027 verder aan georganiseerde burgerhulp bij rampenbestrijding en crisisbeheersing, bijvoorbeeld in de vorm van buurtcrisisteams. Dit sluit aan op de bredere inzet om de zelfredzaamheid van burgers te vergroten, onder meer via noodsteunpunten die informatie kunnen bieden wanneer reguliere communicatiekanalen niet beschikbaar zijn.

Meldkamers, C2000 en missiekritische communicatie

In 2027 wordt verder ingezet op een robuust stelsel van meldkamers. JenV kondigt daarnaast een nieuwe koers aan voor de inrichting van de 112-keten richting het jaar 2040. Op de begrotingspost “Beheer meldkamers” is voor 2027 € 250,222 miljoen geraamd.

Voor C2000 wordt gewerkt aan nieuwe contracten, verbetering van de radiodekking en maatregelen om het huidige systeem robuust en betrouwbaar te houden totdat de opvolger beschikbaar is. Het programma Vernieuwing Missie Kritische Communicatie (VMX) bevindt zich volgens de begroting sinds januari 2026 in de ontwerpfase. Door vertraging wordt via een kasschuif € 20 miljoen uit 2027 doorgeschoven naar 2028, 2029 en 2030.

NL-Alert, WAS en noodcommunicatie

In 2027 wil JenV de mogelijkheden om de bevolking te alerteren verder ontwikkelen. In aanvulling op NL-Alert wordt gewerkt aan een nieuw centraal en decentraal te bedienen sirenenetwerk als onderdeel van een civiel-militaire waarschuwingsketen. Het huidige Waarschuwings- en Alarmeringssysteem (WAS) wordt uitgefaseerd, omdat het volgens de begroting aan het einde van zijn levensduur is. De Noodcommunicatievoorziening (NCV) blijft beschikbaar voor communicatie tussen publieke, private en maatschappelijke partijen wanneer reguliere telecommunicatienetwerken uitvallen of overbelast raken. In 2027 staat de continuïteit van de NCV centraal en wordt verder verkend hoe noodcommunicatie na 2030 moet worden ingericht.

Civiel-militaire waarschuwingsketen

Voor de civiel-militaire waarschuwingsketen wordt € 50 miljoen overgeboekt van Defensie naar JenV. De begroting maakt daarbij duidelijk dat deze middelen in 2026 niet tot besteding komen en via een kasschuif worden verdeeld over 2028 (€ 17,5 miljoen) en 2029 (€ 32,5 miljoen). Er staat dus geen besteding van deze € 50 miljoen in 2027.

KCR2 en landelijke crisisbeheersing

De begroting beschrijft de verdere ontwikkeling van het Knooppunt Coördinatie Rijk-Regio (KCR2). KCR2 moet de coördinatie en ondersteuning van operaties in Nederland verzorgen. Daarbij wordt ook bekeken hoe de Landelijke Voorziening Crisisbeheersing (LVCb) en het Landelijk Crisismanagementsysteem (LCMS) beter kunnen bijdragen aan de KCR2-taken. Volgens de begroting kan KCR2 in 2027 formeel van start gaan als rechtspersoon met een wettelijke taak, mits de daarvoor beschreven stappen – waaronder parlementaire goedkeuring en instemming van de 25 veiligheidsregio’s – succesvol worden doorlopen.

Wet veiligheidsregio’s en brandweerzorg

De modernisering van de Wet veiligheidsregio’s loopt door. De begroting vermeldt dat voor de eerste tranche van de herziening van de Wet veiligheidsregio’s en de Veiligheidswet BES de internetconsultatie is afgerond en dat parallel in 2026 en 2027 aan een tweede tranche wordt gewerkt. In het wetgevingsprogramma wordt de herziening gekoppeld aan de versterking van de nationale crisisstructuur en de brandweerzorg.

NIPV

Voor het Nederlands Instituut Publieke Veiligheid (NIPV) is in 2027 € 60,072 miljoen geraamd, tegenover € 62,230 miljoen in 2026. De begroting kwalificeert deze raming niet als een afzonderlijke beleidsmatige bezuiniging. Het NIPV verricht wettelijke taken op het terrein van brandweer, GHOR, rampenbestrijding en crisisbeheersing, waaronder brandweeronderwijs, opleiden, trainen en oefenen, examens, het beheer van rampenbestrijdingsmaterieel, kennis en onderzoek.

Civiel-militaire samenwerking en Europese dimensie

Het versterken van de civiel-militaire samenwerking wordt expliciet als belangrijk speerpunt genoemd. JenV spreekt over betere afstemming van planvorming, structuren en capaciteiten tussen Defensie, overheden, bedrijfsleven en het maatschappelijk middenveld. In 2027 worden ook vertegenwoordigers van veiligheidsregio’s betrokken bij de NAVO Crisis Management Exercise (CMX’27). Ook de Europese dimensie is relevant. De begroting verwijst naar de EU Preparedness Union Strategy, de herziening van het Union Civil Protection Mechanism, de Europese Stockpiling Strategy en verdere afspraken over civiel-militaire samenwerking en crisiscoördinatie, onder meer via rescEU.

 

LVVN-begroting

Het ministerie van LVVN bestempelt natuurbranden in als een structureel veiligheidsrisico met mogelijk grote maatschappelijke gevolgen. Het departement stelt daarnaast dat dit een gezamenlijke verantwoordelijkheid betreft van de overheid, terreinbeheerders, hulpdiensten en gebruikers van natuurgebieden. Het onderwerp wordt niet alleen vanuit natuurbeheer benaderd, maar ook bezien in breder verband gezien met veiligheid en maatschappelijke weerbaarheid.
De komende jaren werkt LVVN verder aan gebiedsgerichte maatregelen, wetgeving om een gedegen stelsel van natuurbrandpreventie te borgen en de oprichting en doorontwikkeling van het kenniscentrum voor natuurbrandbeheersing. Het Rijk positioneert natuurbranden hiermee als een blijvende opgave.

Rijksverantwoordelijkheid LVVN voor natuurbrandbeheersing

De minister van LVVN is op rijksniveau verantwoordelijk voor de coördinatie van natuurbrandbeheersing en voor het nationale stelsel van natuurbrandpreventie en -mitigatie. De landelijke aanpak van natuurbranden ligt hiermee niet uitsluitend bij JenV of de brandweer, maar is een multidisciplinaire en interdepartementale opgave waarin preventie, ruimtelijke ordening, natuurbeheer, crisisbeheersing en operationele slagkracht met elkaar verbonden worden. LVVN neemt een duidelijke rol aan de voorkant van deze opgave.

Veiligheidsregio’s expliciet onderdeel van de gebiedsgerichte aanpak

Voor natuurbrandbeheersing is eerder in totaal €70 miljoen beschikbaar gesteld. In 2027 staat hiervan nog €3,1 miljoen op de LVVN-begroting. De middelen zijn bedoeld voor onder meer planvorming, risicobeperkende maatregelen, kennisontwikkeling en innovatie. Provincies hebben een centrale rol in de gebiedsgerichte planvorming en uitvoering en werken daarbij samen met gemeenten, veiligheidsregio’s, terreinbeheerders en kennisinstellingen. Veiligheidsregio’s worden daarmee rechtstreeks genoemd als partner in de uitvoering. Dat is relevant omdat de begroting de koppeling tussen preventieve maatregelen in het landschap en de veiligheids- en crisisbeheersingspraktijk expliciet maakt. Met de uitwerking van wetgeving om te komen tot een samenhangende gebiedsgerichte aanpak, wordt hierin een adviserende rol voor de veiligheidsregio’s geborgd.

Verdere ontwikkeling van landelijke kennis en expertise

In 2027 wordt de landelijke kennisinfrastructuur voor natuurbrandbeheersing verder uitgebouwd. Het in 2026 opgerichte kenniscentrum voor natuurbrandbeheersing moet kennis verzamelen, delen en toepasbaar maken. Daarnaast wordt ingezet op de verdere ontwikkeling van een nationaal kennis- en expertisecentrum voor natuurbrandbeheersing.
Deze ontwikkeling is belangrijk voor de eenduidigheid van risicobeelden, advisering, kennisdeling en voorbereiding.

Nieuwe waarschuwingssystematiek voor natuurbrandgevaar

De begroting bevat middelen voor de ontwikkeling van een nieuwe, wetenschappelijk onderbouwde waarschuwingssystematiek voor natuurbrandgevaar. In de tabel met beleidsmatige mutaties zijn hiervoor bedragen opgenomen van €1,5 miljoen in 2027, €1,5 miljoen in 2028, €1,0 miljoen in 2029, €11,6 miljoen in 2030 en €2,0 miljoen in 2031.Deze systematiek ziet toe op risicobeoordeling, preparatie en informatievoorziening. Voor veiligheidsregio’s kan een landelijk onderbouwd waarschuwingsniveau bijdragen aan een gemeenschappelijk beeld van het risico en aan tijdige opschaling of aanvullende voorbereidingsmaatregelen.