Position paper: binnenlandse veiligheid onder druk – het is nu tijd voor actie
De recente natuurbranden laten zien hoe kwetsbaar Nederland is bij langdurige en grootschalige crises. Wat lokaal begint, kan zich door droogte, wind en intensief ruimtegebruik snel ontwikkelen tot een bovenregionale dreiging die dagen of weken zware inzet van veiligheidsregio’s vraagt. Dit staat niet op zichzelf. Onder meer klimaatverandering en maatschappelijke, geopolitieke en digitale ontwikkelingen zorgen ervoor dat crises vaker gelijktijdig plaatsvinden en langer aanhouden. Hierdoor wordt steeds meer gevraagd van de veiligheidsregio’s. Het inspectierapport ‘Grenzen bereikt’ van de Inspectie JenV van vorig jaar concludeert: we zijn in Nederland structureel niet in staat om op bovenregionaal of landelijk niveau grote, gelijktijdige of langdurige incidenten effectief te bestrijden. Het Veiligheidsberaad vraagt de leden van de Tweede Kamer daarom specifiek aandacht voor:
1. Veranker bovenregionale crisisbesluitvorming in de wet
Crises overschrijden steeds vaker de grenzen van één veiligheidsregio. In zo’n situatie moeten snel knopen worden doorgehakt over de inzet van schaarse mensen en middelen. De recente natuurbranden lieten zien dat het Interregionaal Beleidsteam (IRBT) concrete meerwaarde kan hebben in snelle en effectieve bovenregionale crisisbesluitvorming. Een juridische grondslag voor besluiten met doorzettingsmacht ontbreekt nog en vraagt om wettelijke verankering in de Wet veiligheidsregio’s.
2. Maak afspraken over de toekomstige ondersteuning van Defensie bij rampen
Defensie is een essentiële partner in de crisisbeheersing, bijvoorbeeld bij evacuaties, luchtsteun bij natuurbrandbestrijding, opruimen van explosieven, logistiek en CBRN-expertise. Tegelijkertijd staat de beschikbaarheid van deze capaciteiten onder druk door geopolitieke ontwikkelingen en de focus op het beschermen van het NAVO-grondgebied (Hoofdtaak 1). Defensie is daardoor minder beschikbaar voor ondersteuning bij rampen en crises in Nederland (hoofdtaak 3). Dit vraagt om een versnelde uitwerking door Defensie van de impact van de verschuiving van Hoofdtaak 3 naar Hoofdtaak 1 op de binnenlandse veiligheid.
3. Faciliteer voldoende specialistische teams en materieel voor bovenregionale slagkracht bij de brandweer
De brandweer is goed toegerust voor de inzet binnen de eigen veiligheidsregio. Complexere dreigingen zoals grootschalige natuurbranden vragen om een investering in de bovenregionale slagkracht. Dat betreft niet alleen meer brandweercapaciteit, maar ook specialistische teams en passend materieel, dat flexibel en landelijk inzetbaar is. Een bijkomend effect is dat internationale hulp minder snel noodzakelijk is.
4. Investeer significant in de maatschappelijke weerbaarheid
Overheid, inwoners en bedrijfsleven moeten voorbereid zijn op langdurige uitval van vitale voorzieningen zoals elektriciteit, water en communicatie. De door het ministerie van J&V gefinancierde pilots voor noodsteunpunten zijn hierin een eerste stap. Het borgen van een landelijk robuust netwerk aan noodsteunpunten vereist extra structurele middelen, voor onder meer noodcommunicatie en noodstroom. Ook vraagt het toenemende dreigingsniveau in ons land om het faciliteren en coördineren van inzet door burgers en vrijwilligers bij crises, zodat de welkome hulp vanuit de samenleving veilig, verantwoord en effectief kan worden benut. Daarmee voorkomen we overbelasting van hulpdiensten en draagt de hele samenleving bij tijdens een crisis.